2 . « النّبى يعلّل الاحكام » : ذيل اين عنوان نيز احاديث فراوانى را نقل مىكند كه به نظر وى ناظر به تعليل احكام است . « 1 » يكى ديگر از دانشمندان اهل سنّت كه از مسألهء تعليل احكام سخت دفاع كرده و دربارهء آن به صورت مبسوط بحث كرده است : « أبو إسحاق ابراهيم بن موسى » معروف به « شاطبى » است كه از فقهاى بزرگ مالكى بوده و در غرناطه ( گرانادا ) حدود دههء سوم قرن هشتم به دنيا آمد و در سال 790 هجرى در گذشته است . او در كتاب معروف خود به نام الموافقات معتقد است كه شرايع براى تضمين مصالح دنيوى و اخروى بشر وضع شده است و با استقرا ثابت مىكند كه تمام تكاليف شريعت براى حفظ مصالح بندگان است و اين مصالح يا ضرورى هستند يا مورد نياز عموم يا از كمالات محسوب مىشوند . سپس اضافه مىكند : مصالح يا مقاصد ضرورى - كه از استقراى شريعت به دست آمده است - ، پنج مورد است : حفظ دين ، حفظ نفس ، حفظ نسل ، حفظ مال و حفظ عقل . آنگاه با اشاره به اتفاق نظر معتزله و اكثر فقهاى متأخر بر اعتقاد به تعليل و اشاره به مخالفت فخر رازى در اين ميان مىگويد : با استقراى احكام شريعت به اين نتيجه مىرسيم كه احكام شريعت براى مصالح وضع شده ، به گونه‌اى كه نه فخر رازى و نه غير او را ياراى مخالفت با آن نيست و در اين رابطه به آياتى نظير : « « وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » ؛ او كسى است كه آسمان‌ها و زمين را در شش روز آفريد ، و عرش او بر آب قرار داشت تا شما را بيازمايد كه كدام يك عملتان بهتر است » . « 2 » و آيهء « « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » ؛ من جن و انس را خلق نكردم جز براى اين كه عبادتم كنند » . « 3 » و آيهء « « ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ » ؛ خدا نمىخواهد شما را به سختى دچار كند ، بلكه مىخواهد شما را پاكيزه سازد و نعمتش را بر شما تمام كند » « 4 » اشاره مىكند . « 5 » يكى ديگر از دانشمندان اهل سنّت كه تعليل در احكام را پذيرفته و از آيات و روايات اقامه دليل كرده است ، « تاج الدين أبو نصر عبد الوهاب سُبّكى » ( م 771 ) مىباشد ، او در كتاب معروف خود رفع الحاجب عن مختصر ابن الحاجب در مورد بيان اهداف و مقاصد شريعت و تقسيم‌بندى مقاصد مىگويد : « مقاصد شريعت كه به خاطر آنها تشريع شده است بر دو قسم است :

--> ( 1 ) . اعلام الموقّعين عن ربّ العالمين ، ج 1 ، ص 190 - 187 . ( 2 ) . هود ، آيهء 7 . ( 3 ) . ذاريات ، آيهء 56 . ( 4 ) . مائده ، آيهء 6 . ( 5 ) . الموافقات ، ج 2 ، ص 5 - 4 .